غلامعلى صفايى

428

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

سپس تنوين و ياء انكار و هاء سكت آورده مىگويد : « أزيدنيه » و اگر منكر در مقام انكار مفعوليت « زيد » در قبال كسى كه مىگويد : « ضربت زيدا » باشد ، « زيد » منصوب شده و به صورت « أزيدنيه » بيان مىگردد و اگر منكر در مقام انكار مرور به « زيد » در قبال كسى كه مىگويد : « مررت بزيد » باشد « زيد » مجرور شده و « أزيدنيه » در حالت انكار بيان مىكند . 3 - حرف تذكار يا تذكر : يائى است كه متكلم در هنگام از ياد بردن كلمه بعد ، آن را به كلمه قبل اگر مكسور يا مجرور يا ساكن باشد اضافه مىكند تا كلامش طولانى شود و آن كلمه را ياد آورد ، مانند « قدى » كه مثلا متكلم تا كلمه « قد » ياد دارد لكن كلمه بعد را به ياد نمىآورد و با الحاق ياء به آن ، قصد تطويل كلمه جهت به ياد آوردن آن كلمه بعد را دارد . و قد يقدم : مؤلف كتاب از اين سه قسم ياء مفرده تنها قسم اوّل را قبول داشته و دو قسم اخير را جزء اقسام ياء مفرده نمىداند زيرا اين دو همان حركت اشباع شدهء حرف آخر كلمهء قبل است . زيرا در « أزيدنيه » ياء به جهت اشباع حركت كسره نون و در « قدى » به جهت اشباع حركت كسره دال « قد » است . لذا مصنف كتاب در رد آن مىگويد : ما در مباحث گذشته در بحث الف و واو تذكر و انكار ، بيان كرديم كه اينها جزء كلمه هستند و يك كلمه مستقل نمىباشند و ياء نيز همانند اين دو بوده لذا بحث از آن موضوعيتى ندارد . و الصواب : شايان ذكر است كه همان‌طور كه ياء تذكر و انكار صحيح نيست ، به دلايلى كه بيان شد از اقسام ياء مفرده دانسته شوند و همچنين صحيح نيست ياء اوزان تصغير و ياء فعل مضارع كه دلالت بر مضارع بودن آن مىكند و ياء اطلاق شعرى و ياء اشباع حركت كسره و امثال آن مانند ياء تثنيه و جمع در حالت نصب و جر نيز از اقسام ياء مفرده شمرده شود زيرا اينها جزء كلمه هستند و بحث اين كتاب در مورد كل كلمه است و مربوط به جزء كلمه نمىباشد .